ถ้าเปิดตำราสื่อสารมวลชนปี 2530 แล้วเปรียบกับปี 2560 — คำถามที่นักวิจัยถามเปลี่ยนไปมากแค่ไหน และทำไมถึงเปลี่ยน?
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนบทความนี้ลงตีพิมพ์ใน *วารสารนิเทศศาสตร์* คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ปีที่ 8 ฉบับภาคการศึกษาต้น 2530 เพื่อสำรวจพัฒนาการทางแนวคิดในการศึกษาเรื่องสื่อสารมวลชนอย่างเป็นระบบ โดยแบ่งพัฒนาการออกเป็นสามยุค ได้แก่ ยุคหลังสงครามโลกครั้งที่สอง (ทศวรรษ 1940–1960) ยุคทศวรรษ 1960–1970 และยุคทศวรรษ 1970 จนถึงปัจจุบัน
ยุคแรกที่บทความนี้นำเสนอได้อย่างน่าสนใจคือการเชื่อมโยงสงครามโลกกับการกำเนิดของทฤษฎีสื่อสารมวลชน โดยเฉพาะการนำทฤษฎี S-R (Stimulus-Response) มาใช้อธิบายพลังของโฆษณาและการโฆษณาชวนเชื่อ จากนั้นจึงสำรวจว่าเมื่อโลกเปลี่ยน ทฤษฎีเปลี่ยนตามอย่างไร ทั้งในแง่คำถามที่ถาม วิธีการเข้าสู่ปัญหา และข้อสรุปที่ได้
บทความชิ้นนี้ไม่ใช่เพียงประวัติศาสตร์ทางวิชาการ แต่เป็นการชี้ให้เห็นว่า “ขณะนี้เรากำลังเดินมาถึงตรงไหนแล้ว และก้าวที่เรากำลังเดินต่อไปนั้นกำลังจะนาเราไปสู่ที่ใด” ซึ่งเป็นทั้งคำถามทางทฤษฎีและทิศทางสำหรับนักวิจัยรุ่นต่อไป
ถ้าคุณเพิ่งเริ่มศึกษาด้านนิเทศศาสตร์ บทความนี้จะช่วยให้คุณเห็น “เส้นทาง” ก่อนจะลงเดิน แต่ถ้าคุณทำงานวิจัยมาสักพักแล้ว มันจะช่วยให้คุณรู้ว่าคุณยืนอยู่ตรงไหนของเส้นทางนั้น
