ลองนึกถึงการยกมือไหว้ ท่าทางง่ายๆ นั้นไม่ใช่แค่การเคลื่อนไหวร่างกาย แต่บรรจุความหมายซ้อนกันอยู่มากมาย ทั้งการทักทาย การแสดงความเคารพ หรือแม้แต่การทำอย่างเสียมิได้ นี่คือหัวใจของทฤษฎีที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ อธิบายไว้ในงานชิ้นนี้
งานเขียนชิ้นนี้ตีพิมพ์ใน “ทฤษฎีแม่บททางนิเทศศาสตร์” ซึ่งเป็นผลงานร่วมระหว่างอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ กับ เมตตา กฤตวิทย์ และถิรนันท์ อนวัชศิริวงศ์ จากคณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พ.ศ. 2534 บทนี้ทำหน้าที่เป็นสะพานระหว่างสังคมวิทยากับนิเทศศาสตร์ โดยชี้ให้เห็นว่า Symbolic Interactionism นั้นไม่ใช่ทฤษฎีที่แยกขาดจากการสื่อสาร แต่บรรจุเรื่องราวของการสื่อสารอยู่ในแกนกลางโดยตรง
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ นำเสนอพัฒนาการของทฤษฎีตั้งแต่รากเหง้าในความคิดของ G.H. Mead ผู้วางรากฐาน ผ่านการแยกสาขาระหว่างสำนักชิคาโกที่ยึดมนุษยนิยม กับสำนักไอโอวาที่เน้นความเป็นวิทยาศาสตร์ ทั้งหมดนี้เชื่อมโยงมาสู่แนวคิดสำคัญสามประการ คือ จิต (mind) อัตตา (self) และสังคม (society) ซึ่งมิได้แยกจากกัน แต่ต่างมุ่งพิจารณากระบวนการเดียวกัน — “การกระทาทางสังคม”
งานชิ้นนี้มีคุณค่าทั้งในแง่ที่เป็นงานแนะนำทฤษฎีระดับเบื้องต้นในภาษาไทยในยุคที่แหล่งความรู้ยังขาดแคลน และในแง่ที่บทอธิบายของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ มีความแม่นยำโดยไม่สูญเสียความอ่านง่าย ตัวอย่างที่ใช้ในงาน เช่น การจี้ปล้น การกาหมัดที่บาร์ หรือผู้หญิงทิ้งผ้าเช็ดหน้า ช่วยให้แนวคิดที่อาจดูเป็นนามธรรมกลายเป็นเรื่องที่จับต้องได้อย่างชาญฉลาด
หากสนใจว่าการที่มนุษย์สื่อสารกันด้วยสัญลักษณ์นั้นสร้างทั้งตัวตนและสังคมขึ้นมาพร้อมกันอย่างไร งานชิ้นนี้คือประตูบานแรกที่ควรเปิด
