ทฤษฎีวิวัฒนาการ ฟังก์ชันนัลลิสม์ สตรักเจอรัลลิสม์ เศรษฐศาสตร์การเมือง วัฒนธรรมศึกษาเชิงวิพากษ์ — ทั้งหมดนี้ไม่ได้ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อศึกษาการเล่นโดยตรง แต่มันถูกนำมาใช้ส่องดูการเล่น-เกม-กีฬาอย่างไร?
หนังสือเล่มนี้เป็นเล่มแรกของชุดเบญจภาค โดยอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ตุลาคม พ.ศ. 2562 สนับสนุนโดยศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) รวบรวม 10 กลุ่มทฤษฎีด้านมานุษยวิทยาและสังคมศาสตร์ที่ถูกนำมาประยุกต์ใช้ในการศึกษาเรื่องเล่น-เกม-กีฬา ครอบคลุมตั้งแต่ Evolutionism & Biological Determinism ในศตวรรษที่ 19 มาจนถึง Structuration/Reflexive Theory
แนวคิดของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ที่น่าสนใจคือการแบ่งทฤษฎีออกเป็น “วงนอก” (ทฤษฎีที่สนใจประเด็นอื่นเป็นหลัก แต่หยิบเรื่องเล่น-เกม-กีฬามาเป็นกรณีตัวอย่าง) และ “วงใน” (ทฤษฎีที่ศึกษาเรื่องเล่น-เกม-กีฬาโดยตรง) ซึ่งการจัดระบบแบบนี้ช่วยให้นักวิจัยเลือกเลนส์ทางทฤษฎีได้อย่างตั้งใจและชัดเจน
การเรียงลำดับทฤษฎีตามเวลาและการแสดงปฏิสัมพันธ์ระหว่างทฤษฎีต่างๆ ทำให้เห็นว่าวิธีที่โลกวิชาการมองเรื่องการเล่น-เกม-กีฬาเปลี่ยนแปลงอย่างไรตามยุคสมัย และมีอะไรยังเป็นปัญหาค้างคาที่รอการสำรวจต่อ
สำหรับนักวิชาการไทยที่ต้องการสร้างงานวิจัยด้านเล่น-เกม-กีฬาให้มี “ความเป็นวิชาการเข้มข้นมากขึ้นอีกนิด” ตามที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ตั้งใจ หนังสือเล่มนี้คือชั้นวางเครื่องมือที่จัดเรียงอย่างเป็นระบบ พร้อมให้หยิบใช้
