ความรู้ที่ได้จากการวิจัยเปรียบได้กับเหรียญที่มีสองด้าน ด้านหัวคือ “รู้เรื่องอะไร” ส่วนด้านก้อยคือ “รู้มาได้อย่างไร” และสำหรับงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น ด้านก้อยนั้นสำคัญพอๆ กับด้านหัว
บทความชิ้นนี้เขียนขึ้นโดยอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ สำหรับเวทีสัมมนา “10 ปีงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น: คุณค่าและความหมายต่อสังคมไทยและก้าวต่อไปในอนาคต” เมื่อวันที่ 6-7 กุมภาพันธ์ 2552 ณ โรงแรมสยามซิตี้ กรุงเทพฯ เป็นการประมวลวิธีวิทยาของ CBR ทั้ง 4 ภาคในรอบหนึ่งทศวรรษ ซึ่งนับเป็นครั้งแรกที่มีการสังเคราะห์เรื่องนี้อย่างเป็นระบบ
เนื้อหาใช้ภาพ “สายธาร” เป็นกรอบในการนำเสนอ โดยแบ่งออกเป็น “ต้นธาร” คือคุณลักษณะธรรมชาติของ CBR “กลางน้ำ” คือวิธีวิทยาของการทำงาน และ “ผล” ของงานวิจัยที่เกิดขึ้น ซึ่งช่วยให้เห็นว่า CBR ไม่ได้เป็นเพียงขั้นตอนทำวิจัย แต่เป็นกระบวนการที่มีลักษณะเฉพาะในทุกระดับ
*”วิธีวิทยาน่าจะเป็นตัวกำหนดตัวความรู้”* การขีดเส้นใต้ประโยคนี้ของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ (2552) คือข้อความที่เปลี่ยนวิธีคิดของผู้อ่านได้ทันที เพราะหมายความว่าหากเปลี่ยนวิธีการหาข้อมูล ความรู้ที่ได้จะเปลี่ยนตามไปด้วย
บทความนี้ยังอธิบายว่า CBR ได้สืบทอดมาจาก 3 สายพันธุ์พร้อมกัน ได้แก่ งานวิจัยวิชาการ งานพัฒนา และวิถีแบบชาวบ้าน การผสมสามสายธารนี้ทำให้ CBR มีคุณลักษณะที่ไม่สามารถอธิบายได้ด้วยกรอบของสายใดสายหนึ่งเพียงอย่างเดียว
สำหรับใครที่ยังอธิบายไม่ได้ว่า CBR แตกต่างจากงานวิจัยทั่วไปในแง่ “วิธีวิทยา” อย่างไร บทความนี้น่าจะให้คำตอบที่ชัดเจนกว่าคำอธิบายใดๆ ที่เคยอ่านมา
