ก้อนหิมะเล็กๆ ที่ถูกกลิ้งลงมาจากยอดเขาเมื่อปี 2540 กลิ้งมานานกว่าหนึ่งทศวรรษ จนเติบโตเป็นองค์ความรู้มหาศาลเรื่องการสื่อสารชุมชนในบริบทสังคมไทย
บทความนี้เป็นเอกสารประกอบการประชุมวิชาการ “การสื่อสารชุมชน: องค์ความรู้และประสบการณ์จากงานวิจัยในบริบทของไทย” ปี 2551 และตีพิมพ์ในหนังสือ สื่อเล็กๆ ที่น่าใช้ในงานพัฒนา ปี 2552 อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ทำหน้าที่เป็นตัวแทนของทีมนักวิจัย ประมวลและสรุปการเดินทางของความรู้เรื่องการสื่อสารชุมชนตลอดกว่าทศวรรษ โดยจัดแบ่งเป็น 4 ช่วงหรือ “จังหวะก้าว” ตามลักษณะของกิจกรรมสร้างความรู้ในแต่ละยุค
จังหวะแรก (2542) คือการประมวลองค์ความรู้จากงานศึกษาที่มีอยู่แล้วตลอด 2 ทศวรรษ (2520-2540) จังหวะที่สอง (2543-2548) คือการทำวิจัยชุดโครงการ “การสื่อสารเพื่อชุมชน” กว่า 30 โครงการ จังหวะที่สาม (2548-2550) คือโครงการพัฒนา “การสื่อสารเพื่อสุขภาพ” ที่ทำงานกับเด็ก เยาวชน และสื่อพื้นบ้าน และจังหวะที่สี่ (2550 เป็นต้นมา) คือโครงการ SC4C ซึ่งเป็นการสังเคราะห์ความรู้ทั้งหมดและเสริมด้วยแนวคิดการจัดการความรู้ (KM)
*”เราได้ค่อยๆ เรียนรู้อะไรบ้างเกี่ยวกับเรื่อง ‘การสื่อสารชุมชน’ ที่ก่อตัวมาจากรากฐานและสภาพความเป็นจริงของสังคมไทย”* — กาญจนา แก้วเทพ, 2552
ใช้ภาพ “วงเกลียวแห่งปัญญา” (Spiral of Wisdom) จากแนวคิด Knowledge Management เป็นกรอบในการเล่าเรื่อง บทความชิ้นนี้จึงไม่ใช่แค่บันทึกประวัติของงานวิจัย แต่เป็นแผนที่ของการเรียนรู้ที่สะสมมาอย่างต่อเนื่องและมีชีวิต
สำหรับผู้ที่ต้องการเข้าใจพัฒนาการของแนวคิดการสื่อสารเพื่อการพัฒนาชุมชนในสังคมไทยอย่างเป็นระบบ งานชิ้นนี้คือจุดสำคัญที่ขาดไม่ได้
