สิบปากว่าไม่เท่าตาเห็น — แต่ตาเห็นอะไร และทำไมคนสองคนมองภาพเดียวกันจึงเห็นไม่เหมือนกัน คำถามที่ดูง่ายนี้เป็นปมกลางของหนังสือที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ บรรณาธิการและเขียนบทนำ
บทนำในหนังสือ “ชุมชนศึกษากับสื่อทัศนภาพ: ความหลากหลายแห่งการเห็น” (พ.ศ. 2561) จัดพิมพ์โดยศูนย์สหวิทยาการชุมชนศึกษา มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช ร่วมกับศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร เป็นส่วนหนึ่งของชุดหนังสือสามเล่มว่าด้วยการสื่อสาร ชุมชน และวัฒนธรรมในมิติต่างๆ
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เริ่มต้นบทนำด้วยการย้อนประวัติศาสตร์ของการสื่อสารทางภาพ ซึ่งเกิดขึ้นก่อนการประดิษฐ์ตัวอักษรเสียอีก แต่กลับถูกศึกษาน้อยกว่าการสื่อสารด้วยภาษาในแวดวงวิชาการมาโดยตลอด งานชิ้นนี้วางกรอบทางทฤษฎีสามแนวทางในการมองภาพ ตั้งแต่ทฤษฎีที่เชื่อว่าภาพสะท้อนความเป็นจริง ทฤษฎีที่เชื่อว่าภาพถูกประกอบสร้างขึ้นทั้งสิ้น ไปจนถึงแนวทางที่มองว่าทั้งสองอย่างเกิดขึ้นพร้อมกัน
สิ่งที่ทำให้บทนำนี้มีคุณค่าต่อนักศึกษาและนักวิจัยคือการที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ สามารถจัดกลุ่มบทความวิจัย 9 ชิ้นในเล่มออกเป็น 3 ชุดที่มีความสัมพันธ์กัน ไม่ว่าจะเป็นชุดที่ว่าด้วยผลลัพธ์ของการเห็น (เช่น อัตลักษณ์มวยไทยหรือภาพตัวแทนคนพิการ) ชุดที่ว่าด้วยกระบวนการสร้างการเห็น และชุดที่ว่าด้วยพื้นที่ที่การเห็นกลายเป็นสนามแห่งการต่อสู้เชิงวัฒนธรรม
ในยุคที่ “ใครๆก็เซลฟี่” และภาพมีอำนาจสร้างและทำลายชื่อเสียง งานชิ้นนี้ชวนให้หยุดคิดว่าเราเห็นอะไร และทำไมเราถึงเห็นอย่างนั้น
