เราใช้การสื่อสารเพื่อพัฒนาประเทศมากกว่าหกทศวรรษแล้ว — แต่อะไรที่ได้ผลจริง อะไรที่ล้มเหลว และโลกกำลังเดินหน้าไปทิศทางไหน? นี่คือคำถามที่หน่วยที่ 15 ชวนผู้เรียนหยุดคิดก่อนจะก้าวต่อ
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนหน่วยที่ 15 “ปัญหาและแนวโน้มการสื่อสารเพื่อการพัฒนา” สำหรับเอกสารการสอนชุดวิชาการสื่อสารกับการพัฒนา มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 1 ปี 2558 เนื้อหาทำหน้าที่เป็นบทสรุปและประมวลผลของชุดวิชาทั้งหมด โดยพาผู้อ่านย้อนดูผลที่เกิดขึ้นจริงจากการใช้การสื่อสารเพื่อการพัฒนาตั้งแต่แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับแรกในปี 2504
ตอนแรกประเมินผลกระทบทั้งในระดับบุคคล ครอบครัว ชุมชน และสังคม พร้อมหลักฐานจากงานวิจัยไทยจำนวนมาก ไม่ว่าจะเป็นการสร้าง “คนทันสมัย” การเปลี่ยนแปลง KAP (ความรู้ ทัศนคติ พฤติกรรม) และบทบาทของสื่อประเภทต่างๆ ตอนที่สองวิเคราะห์ปัญหาสามระดับ คือ ระดับแนวคิดทฤษฎี ระดับกลยุทธ์ และระดับการดำเนินการ และตอนสุดท้ายชี้แนวโน้มที่น่าจับตา ทั้งแนวคิดใหม่ กลยุทธ์ใหม่ และประเด็นความสนใจที่เปลี่ยนแปลงไป
งานชิ้นนี้มีคุณค่าพิเศษตรงที่ผูกโยงทฤษฎีเข้ากับบริบทไทยอย่างแน่นแฟ้น ผู้อ่านจะพบงานวิจัยของนักวิชาการไทยหลายสิบชิ้นที่ถูกนำมาวิเคราะห์เปรียบเทียบ ทำให้เห็นภาพรวมของพัฒนาการการสื่อสารเพื่อการพัฒนาในประเทศไทยอย่างที่ไม่มีที่อื่นรวบรวมไว้ได้ครบเช่นนี้
ถ้าคุณอยู่ในวงการพัฒนาชุมชน นโยบายสาธารณะ หรือการสื่อสารสุขภาพและเกษตร หน่วยนี้ไม่ได้แค่บอกว่า “อะไรไม่ได้ผล” แต่ยังชี้ทิศทางที่พอจะไปได้จริงในบริบทปัจจุบัน
