ลองนึกถึงชีวิตของผู้หญิงไทยคนหนึ่งในหมู่บ้าน — เธอตื่นเช้ามาทำครัว ดูแลลูก ออกไปทำนา กลับมาเลี้ยงหมู แล้วยังมีเวลาไปร่วมประชุมหมู่บ้าน แต่เมื่อถึงเวลาตัดสินใจ เสียงของเธอกลับหายไปในที่ประชุม — นั่นคือสิ่งที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ชวนให้ตั้งคำถามในงานวิชาการชิ้นนี้
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนบทความนี้ในปี 2534 ตีพิมพ์ในวารสารสังคมพัฒนา ปีที่ 9 ฉบับที่ 5 เป็นคำบรรยายสรุปในหัวข้อ “วิเคราะห์บทบาทสตรี” ให้กับโครงการอบรมพัฒนาบุคลิกภาพและความเป็นผู้นำสตรีของสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยนแห่งประเทศไทย งานชิ้นนี้จึงไม่ใช่เพียงงานวิชาการ แต่เป็นการนำทฤษฎีไปคุยกับผู้หญิงจริงๆ ที่มาจากอาชีพต่างๆ ทั้งเกษตรกร ครู และแม่บ้าน
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ พาผู้อ่านผ่านสถาบันหลักของสังคมไทย 3 ระดับ ได้แก่ ครอบครัว ชุมชน และสหกรณ์ โดยชี้ให้เห็นซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่าผู้หญิงมีบทบาทจริงในทุกสถาบัน แต่กลับไม่ได้รับการยอมรับในฐานะผู้ตัดสินใจ บทวิเคราะห์ที่น่าสนใจที่สุดคือการที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ไม่ตำหนิผู้หญิงว่าเฉื่อยหรือขาดความสามารถ แต่ชี้ให้เห็นว่าทั้งโครงสร้างสังคมและความเชื่อที่ฝังในตัวผู้หญิงเองต่างหากที่ดึงบทบาทนั้นลงมา
*”ปัญหาต่างๆ ในสังคมทุกวันนี้เกิดขึ้นเพราะโลกเราเป็นผู้ชายมากเกินไป เราควรทำให้โลกนี้เกิดความสมดุลด้วยการทำให้โลกเป็นผู้หญิงให้มากขึ้น”* (2534)
บทความนี้เหมาะสำหรับผู้ที่ทำงานพัฒนาชุมชนหรือสหกรณ์และอยากเข้าใจว่าทำไมการส่งเสริมผู้นำหญิงถึงต้องเริ่มจากการเปลี่ยนมุมมองทั้งในตัวผู้หญิงเองและในโครงสร้างองค์กร ไม่ใช่แค่การเพิ่มจำนวนที่นั่งให้มากขึ้น
