เมื่อองค์กรทำงานมาครบ 10 ปี คำถามที่ยากที่สุดไม่ใช่ว่า “ทำอะไรไปบ้าง” แต่คือ “เรียนรู้อะไรบ้าง” และคำถามนี้ยิ่งยากขึ้นไปอีกเมื่อผู้ที่ต้องตอบคือคนในเอง
เอกสารชิ้นนี้คือผลงานการสังเคราะห์งาน CBR ภาคกลาง/ตะวันตก/ตะวันออก ที่ดำเนินงานมาตั้งแต่ปี 2543 รวม 8 ปี ในวาระครบรอบ 10 ปีของ CBR ไทย (2541-2551) อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ทำหน้าที่เป็นหัวหน้าทีมสังเคราะห์จากภายนอก ร่วมกับเจ้าหน้าที่ CBR ภาคกลางฯ ในการถักทอความรู้จาก 4 มิติ ได้แก่ คุณค่า-พลัง-ความสุข วิธีวิทยา การบริหารจัดการ และการขยายผล
กระบวนการสังเคราะห์ครั้งนี้น่าสนใจไม่แพ้เนื้อหาที่สังเคราะห์ออกมา เพราะอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ออกแบบให้เจ้าหน้าที่ CBR เป็นผู้สังเคราะห์ชั้นต้นด้วยตัวเองก่อน โดยแบ่งเป็น 4 ทีม ทีมละ 1 หัวข้อ จากนั้นอาจารย์จึงทำหน้าที่เป็น “โค้ช” ของการสังเคราะห์และเขียนรูปเล่มสุดท้าย
*”งานวิจัยนั้นเป็นหินลับมีด ส่วนชาวบ้านนั้นเป็นมีดที่อาจจะขึ้นสนิมทางปัญญา จึงต้องมาลับให้เฉียบคมขึ้น”* อุปมาที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ใช้ในเอกสารนี้สะท้อนให้เห็นแก่นของ CBR ว่าไม่ได้มุ่งสร้างความรู้เพื่อความรู้ แต่สร้างความรู้เพื่อลับคมความสามารถของคนในชุมชน
สิ่งที่เอกสารชิ้นนี้ทำได้เป็นพิเศษคือการทำให้เห็นว่า “8 ปี” ของการทำงานในพื้นที่ไม่ใช่แค่จำนวนปี แต่คือการสะสมประสบการณ์ที่เมื่อสังเคราะห์อย่างมีระบบแล้ว กลายเป็นชุดความรู้ที่มีคุณค่าสำหรับทั้งองค์กรและวงการวิจัยเพื่อท้องถิ่นโดยรวม สำหรับใครที่อยากเข้าใจว่าการสังเคราะห์งานวิจัยภาคสนามที่แท้จริงทำกันอย่างไร เอกสารนี้คือตัวอย่างที่หาได้ยาก
