บนเสื้อยืดของทีมโครงการสื่อพื้นบ้านสื่อสารสุข (สพส.) มีคำขวัญจำนวนมากพิมพ์อยู่ แต่ไม่มีข้อความใดสำคัญเท่า “ขับเคลื่อนโครงการบนฐานความรู้/ปัญญา” เพราะนั่นคือแม่บทของวิธีการทำงานทั้งหมด เอกสารชิ้นนี้เกิดขึ้นเพื่ออธิบายซอฟต์แวร์ที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังคำขวัญนั้น
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนร่วมกับ อดุลย์ ดวงดีทวีรัตน์ บนฐานประสบการณ์จริงจากโครงการสื่อพื้นบ้านสื่อสารสุข (สพส.) โดยถอดบทเรียนออกมาจากเวทีเลี้ยงส่งทางความคิดที่จัดขึ้นเมื่อเดือนมิถุนายน 2548 จ.พิษณุโลก ซึ่งเป็นครั้งที่ภาคีรุ่นแรกกลับมาทบทวนว่า “ความรู้/ปัญญามีความสำคัญอย่างไรต่อการทำงานโครงการ”
เนื้อหาหยิบกรอบคิด 4R (Rethink, Redesign, Retrain, Retool) จากงานของ นพ.สงวน นิตยารัมภ์พงศ์ มาปรับใช้ แล้วตอบว่าทำไมการสร้าง/ผลิตความรู้จึงต้องแทรกซึมอยู่ในทุกขั้นตอนของงาน โดยชี้ให้เห็นสี่แบบแผนที่เกิดขึ้นเมื่อขาดปัญญา — ไม่ว่าจะเป็นแก้ปัญหาไม่ได้ ยิ่งสร้างปัญหา แก้อันนี้ไปสร้างอันนั้น หรือแก้ได้แต่ไม่รู้ว่าทำได้เพราะอะไร
*”เมื่อปัญญาเคลื่อนไหว กิจกรรมก็ไปโลด… ขยับปัญญาก่อน แล้วค่อยย้อนมาเขยื้อนกาย”* — ประโยคเปิดเล่มนี้บอกหัวใจของเอกสารทั้งหมดได้ในสามบรรทัด
เอกสารชิ้นนี้แม้จะเขียนขึ้นในบริบทของโครงการสื่อพื้นบ้าน แต่กรอบคิดเรื่องฐานความรู้ที่ฝังอยู่ในกระบวนการทำงานนั้นใช้ได้กับโครงการพัฒนาชุมชนทุกประเภท คุณกำลังทำโครงการด้วย “ข้อมูล” หรือด้วย “ปัญญา” — และคุณแน่ใจได้อย่างไร?
