ก่อนจะออกไป “ร่วมด้วยช่วยกัน” ในงานวัฒนธรรมชุมชน มีความรู้เบื้องต้น “บทที่หนึ่ง” ที่ควรติดตั้งไว้ในหัวก่อน — อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนงานชิ้นนี้เพื่อส่งมอบความรู้ชุดนั้น
เอกสารชิ้นนี้ของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เป็นเอกสารประกอบการบรรยายโครงการประชุมเชิงปฏิบัติการ “ยุทธศาสตร์การปฏิบัติงานวัฒนธรรมร่วมกับชุมชน” จัดโดยสถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบท มหาวิทยาลัยมหิดล ร่วมกับสำนักงานปลัดกระทรวงวัฒนธรรม ระหว่างเดือนกันยายน-ธันวาคม พ.ศ. 2547 เนื้อหาส่วนใหญ่ถอดบทเรียนจากงานวิจัยสื่อพื้นบ้านเพื่อการพัฒนาหลายชิ้นในชุดโครงการวิจัย “การสื่อสารเพื่อชุมชน” สกว.
*”งานเขียนชิ้นนี้ผู้เขียนหมายตาเอาไว้ว่า ผู้อ่านจะเป็นนักวิชาการวัฒนธรรมระดับท้องถิ่น ซึ่งต่อไปในภายภาคหน้าจะทำหน้าที่เป็น ‘กองส่งกำลังบำรุงทางปัญญา'”* (พ.ศ. 2547)
เนื้อหาครอบคลุมห้าประเด็นหลัก ได้แก่ การเลือก “คำนิยาม” ของวัฒนธรรมที่จะนำมาใช้ทำงาน การวิเคราะห์คุณลักษณะของสิ่งที่กำลังทำงานด้วย การสร้างมูลค่าเพิ่มให้วัฒนธรรมพื้นบ้าน การบริหารจัดการด้านการส่งเสริมเผยแพร่ และแนวคิดใหม่เรื่องการเป็นทั้ง “ผู้สร้าง” และ “ผู้เสพ” วัฒนธรรมในเวลาเดียวกัน
งานชิ้นนี้โดดเด่นในฐานะของขวัญจากอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ถึงนักวิชาการและนักปฏิบัติในระดับท้องถิ่น — ไม่ใช่ตำราวิชาการที่เขียนถึงเพื่อนนักวิชาการ แต่เป็นการ “ส่งต่อ” ความรู้ที่สะสมมาตลอดชีวิตการทำงานสู่คนที่จะลงมือทำงานในสนามจริง
