คำว่า “มีส่วนร่วม” ถูกใช้บ่อยในวงการพัฒนาจนเกือบไร้ความหมาย — แต่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ยืนกรานที่จะถามว่า “มีส่วน/ร่วม” คือส่วนเสี้ยวไหนบ้าง ร่วมตอนไหน และร่วมอย่างไร
เอกสารชิ้นนี้จัดทำขึ้นเพื่อประกอบการอบรมเชิงปฏิบัติการ “การพัฒนานักวิจัยท้องถิ่นด้านการบริหารจัดการวัฒนธรรมแบบมีส่วนร่วม” เมื่อวันที่ 28 มกราคม พ.ศ. 2551 จัดโดยสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ (สวช.) ร่วมกับศูนย์สหวิทยาการชุมชนศึกษา มสธ. และโครงการเมธีวิจัยอาวุโส สกว. เป็นส่วนหนึ่งของโครงการขนาดใหญ่ที่ฝึกนักวิจัยจาก 47 จังหวัดทั่วประเทศ
*”วัฒนธรรมมีคุณสมบัติเป็น ‘ยาสมานแผลแห่งความร้าวฉาน’ ได้อย่างดี และนี่คือความสำคัญของวัฒนธรรมที่มีต่อความสงบสุขของชุมชน”* (พ.ศ. 2551)
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ นำเสนอกรอบความคิดที่อธิบายว่าทำไมวัฒนธรรมจึงเป็น “ยาสมาน” ในขณะที่เศรษฐกิจและการเมืองมักเป็น “บ่อเกิดความแตกแยก” รวมถึงวิธีการใช้การวิจัยแบบมีส่วนร่วมเป็นเครื่องมือให้ชุมชนเข้ามาร่วมคิด ร่วมทบทวน และร่วมตัดสินใจในกระบวนการบริหารจัดการวัฒนธรรมของตัวเอง
ความโดดเด่นของงานชิ้นนี้อยู่ที่การเชื่อมโยงทฤษฎีสู่ภาคปฏิบัติอย่างรอบคอบ โดยอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ไม่เพียงอธิบายว่า “มีส่วนร่วมคืออะไร” แต่ยังแสดงให้เห็นว่าในทางปฏิบัติ “ส่วนร่วม” นั้นมีหลายระดับและหลายรูปแบบที่สามารถออกแบบให้เหมาะกับบริบทของแต่ละชุมชนได้
สำหรับนักวิจัยชุมชนและนักพัฒนาที่ต้องการทำงานด้านวัฒนธรรมร่วมกับชุมชนอย่างมีกระบวนการ เอกสารชิ้นนี้คือกรอบทางความคิดที่มีรากฐานในสนามจริง
