ถ้าระบบเศรษฐกิจที่เรามีอยู่ผลิตความมั่งคั่งได้อย่างล้นเหลือ แต่คนยากจนกลับไม่ได้ลิ้มรส — นั่นเป็นสัญญาณว่าระบบล้มเหลว หรือว่าเราถามคำถามผิดมาตั้งแต่ต้น
บทความนี้ตีพิมพ์ในหนังสือ **วิถีใหม่แห่งการพัฒนา: วิธีวิทยาศึกษาสังคมไทย** โครงการตำราลำดับที่ 43 คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (2543) และตีพิมพ์ครั้งแรกในชื่อ “เศรษฐศาสตร์ที่เอื้อเพื่อชีวิต” ในสยามรัฐสัปดาห์วิจารณ์ ปีที่ 38 (กุมภาพันธ์–มีนาคม 2539) โดยอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เรียบเรียงจากการบรรยายให้โครงการอาศรมความคิด “เศรษฐศาสตร์ใหม่” ของศูนย์วิจัยเศรษฐศาสตร์ จุฬาฯ เมื่อ 18 ธันวาคม 2534
เนื้อหาสรุปมาจากหนังสือ *The Living Economy: A New Economics in The Making* (1986) บรรณาธิการโดย Paul Ekins ซึ่งรวบรวมบทความจากการประชุมกลุ่ม TOES (The Other Economic Summit) ปี 1984–1985 กลุ่มที่มองว่าเศรษฐศาสตร์กระแสหลักได้ตายด้านไปแล้ว และจำเป็นต้องสร้างระบบใหม่ที่เป็น “Sane, Humane and Ecological”
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ฉายให้เห็นว่าอาการป่วยของระบบเศรษฐกิจปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นวิกฤตการว่างงาน หนี้สินระหว่างประเทศ หรือการทำลายระบบนิเวศ ล้วนมีรากมาจากทฤษฎีที่หมกมุ่นแต่เรื่อง “ความเจริญเติบโต” และตัวเลข GNP จนมองข้ามชีวิตจริงของประชาชน บทความเสนอแนวทาง “การพัฒนาอีกแบบหนึ่ง” (Another Development) 5 ลักษณะ ได้แก่ การตอบสนองความต้องการมนุษย์ทุกมิติ การพัฒนาที่เกิดจากเนื้อในสังคม การพึ่งตนเอง การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม และการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างอำนาจ รวมถึงการทบทวนแนวคิดเรื่อง “งาน” ให้กว้างกว่าการจ้างงานในระบบ
สำหรับนักพัฒนา นักเศรษฐศาสตร์ทางเลือก หรือใครก็ตามที่รู้สึกว่าเศรษฐศาสตร์กระแสหลักตอบไม่ได้ว่า “การเติบโตเพื่อใคร” บทความชิ้นนี้เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีในการคิดใหม่จากพื้นฐาน
