ทุกคนรู้จักละคร แต่ไม่ใช่ทุกคนที่รู้จักละครเพื่อการพัฒนา และนั่นคือปัญหาหัวใจของงานชิ้นนี้
บทความของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ตีพิมพ์ในหนังสือ สื่อเล็กๆ ที่น่าใช้ในงานพัฒนา โครงการเมธีวิจัยอาวุโส สกว. ปี 2552 มุ่งสร้างความเข้าใจเรื่อง “สื่อละครเพื่อการพัฒนา” จากสายตาของนักการสื่อสาร โดยผ่านการถอดบทเรียนงานวิจัย 2 ชิ้นที่ศึกษากลุ่มละครมะขามป้อม ซึ่งเป็นต้นตระกูลละครเพื่อการพัฒนาของไทยที่มีอายุกว่า 3 ทศวรรษ
ความสำเร็จของงานชิ้นนี้อยู่ที่การจำแนกความแตกต่างระหว่างละคร 2 ประเภทอย่างคมชัด ประเภทแรกคือ “ละครสำหรับผู้ชม” ที่เน้นผลผลิต (Product) เป็นมืออาชีพ ทุกคนคุ้นเคย และร้องอ๋อได้ทันที ส่วนประเภทที่สองคือ “ละครเพื่อการพัฒนา” ที่เน้นกระบวนการ (Process) ที่ผู้เล่นคือผู้ที่ได้รับประโยชน์ ไม่ใช่ผู้ชม ละครประเภทนี้คนทั่วไปมักงุนงงเมื่อพบเห็น เพราะไม่เหมือนละครโทรทัศน์
*”ความคุ้นเคยดังกล่าว ในด้านหนึ่งก็ทำให้เป็นเรื่องง่ายสำหรับการสร้างความเข้าใจ… แต่ในเวลาเดียวกัน ความคุ้นเคยดังกล่าวก็กลับกลายมาเป็นอุปสรรคอย่างมากพอสมควรต่อการทำความเข้าใจเรื่องการนำสื่อละครมาใช้เพื่อการพัฒนา”* — กาญจนา แก้วเทพ, 2552
นอกจากนี้ บทความยังวิเคราะห์สื่อละครผ่านแบบจำลองการสื่อสาร S-M-C-R ระดับการสื่อสารที่เกิดขึ้นในละคร คุณลักษณะพิเศษทางการสื่อสาร ขั้นตอนการออกแบบ และแนวทางการประเมินผล ครอบคลุมทั้งมิติทางทฤษฎีและทางปฏิบัติ
หากคุณทำงานด้านพัฒนาชุมชน สุขภาพ หรือการศึกษา และกำลังมองหาเครื่องมือการสื่อสารที่มีพลัง งานชิ้นนี้คือแผนที่นำทางสู่การใช้ “ละคร” อย่างรู้เท่าทันและมีเจตนาชัดเจน
