ถ้าเคยตั้งคำถามว่าทำไมผู้หญิงถึงแข่งขันกันเองอย่างไม่รู้จบ — คำตอบอาจซ่อนอยู่ในนวนิยายญี่ปุ่นเล่มหนึ่ง
บทความชิ้นนี้เขียนขึ้นเมื่อ 12 เมษายน 2535 เป็นบทวิจารณ์เชิงวิเคราะห์สั้นๆ แต่คมคาย โดยอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ต่อนวนิยายเรื่อง “เมียหมอ” ของญี่ปุ่น ซึ่งหยิบยกมาสำรวจผ่านสายตานักวิจัยด้านสตรีศึกษา ไม่ใช่เพียงเพื่อพูดถึงเรื่องราวในนิยาย หากแต่เพื่อถอดรหัสโครงสร้างทางสังคมที่ซ่อนอยู่ใต้ฉากพรางตา
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ชี้ให้เห็นว่านวนิยายเรื่องนี้โดดเด่นเพราะ *”ผนวกเอาเรื่องการแข่งขันชิงชิงกันและเรื่องฐานะอันต่ำต้อยของสตรีเข้ามาผูกเงื่อนเข้าไว้ด้วยกันอย่างงดงาม”* ขณะที่บนพื้นผิว นิยายดูเหมือนพูดถึงประวัติศาสตร์การแพทย์และการค้นพบยาสลบ แต่แก่นแท้คือ “สงครามชิงนาย” ระหว่างตัวละครหญิงสองคนที่ต่างต้องยกธงขาวให้แก่ระบบถือชายเป็นใหญ่ในท้ายที่สุด
สิ่งที่น่าสังเกตคือความสัมพันธ์ฉันกัลยาณมิตรระหว่างหญิงต่อหญิงในช่วงแรก แปรเปลี่ยนไปเกือบจะในทันทีที่มีผู้ชายปรากฏตัว งานชิ้นนี้จึงตั้งคำถามต่อ “จิตสำนึกลวง” (false consciousness) ที่กักขังผู้หญิงให้ยึดติดอยู่กับการประเมินคุณค่าตัวเองผ่านการครอบครองผู้ชาย และชี้ว่าผู้ที่เก็บเกี่ยวผลประโยชน์จากความขัดแย้งระหว่างสตรีนั้น คือผู้ชายเองทั้งสิ้น
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ทิ้งท้ายด้วยการมองผ่านตัวละครโครกิ ผู้หญิงที่ก้าวพ้นจิตสำนึกลวงมาได้ แต่ก็ยังติดอยู่กับขีดจำกัดทางประวัติศาสตร์ของยุคสมัย สะท้อนว่าการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างไม่อาจเกิดขึ้นได้ด้วยปัจเจกคนเดียว
หากเคยรู้สึกว่าความสัมพันธ์ระหว่างผู้หญิงด้วยกันนั้นซับซ้อนและขมขื่นเกินเหตุ บทความสั้นๆ ชิ้นนี้อาจช่วยให้เห็นว่ามันไม่ใช่ความบกพร่องของตัวบุคคล หากแต่เป็นผลผลิตของระบบที่ออกแบบมาเพื่อให้เป็นเช่นนั้น
