ถ้าทุกสาขาวิชามีรากเหง้ามาจากปรัชญา แล้วนิเทศศาสตร์ยืนอยู่บนรากนั้นอย่างไร และรู้ตัวไหมว่ากำลังยืนอยู่?
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนหน่วยที่ 1 ของชุดวิชาปรัชญานิเทศศาสตร์สำหรับมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช ลงวันที่ 24 มกราคม พ.ศ. 2557 หน่วยนี้เป็นประตูบานแรกที่จะนำนักศึกษาเข้าสู่โลกที่ซับซ้อนของปรัชญาในฐานะรากฐานของทฤษฎีนิเทศศาสตร์
*”วิชาความรู้ทั้งหลายในโลกตะวันตกล้วนแล้วแต่สังกัดอยู่ในสาขาวิชาที่เรียกว่า ‘ปรัชญา’ ทั้งสิ้น แล้วจึงค่อยพัฒนาคลี่คลายมาในชั้นหลัง”* (พ.ศ. 2557)
โครงสร้างของหน่วยนี้เดินจากกว้างสู่แคบอย่างมีเหตุผล เริ่มจากความหมายของปรัชญาทั้งในชีวิตประจำวันและในเชิงวิชาการ ผ่านสาขาย่อยของปรัชญา เช่น ญาณวิทยา ภววิทยา และคุณวิทยา จากนั้นสำรวจพัฒนาการของปรัชญาตั้งแต่ยุคกรีก ยุคกลาง ยุคสมัยใหม่ ไปจนถึงปรัชญาหลังสมัยใหม่ โดยตลอดทาง อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ โยงกลับมาสู่นิเทศศาสตร์เสมอ ไม่ให้ปรัชญาลอยอยู่ในอากาศ
สิ่งที่ทำให้งานชิ้นนี้มีชีวิตชีวาแม้จะเป็นเนื้อหาเชิงทฤษฎีอย่างเข้มข้น คือการที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ หยิบเพลง ภาษิต และตัวอย่างจากชีวิตประจำวันมาเชื่อมกับแนวคิดเชิงปรัชญา ทำให้เห็นว่าปรัชญาไม่ใช่เรื่องของนักปราชญ์ในหอคอยงาช้างแต่เพียงอย่างเดียว
สำหรับผู้ที่อยากเข้าใจว่าทำไมนักนิเทศศาสตร์ถึงต้องเรียนปรัชญา หรืออยากรู้ว่าความแตกต่างระหว่าง Positivism, Interpretivism, และ Constructionism มีผลต่อการทำวิจัยสื่อสารอย่างไร หน่วยเปิดตัวนี้จะช่วยให้คุณเห็นภาพรวมก่อนลงลึกในหน่วยต่อๆ ไป
