ถ้าสื่อพื้นบ้านกำลังเจ็บป่วยอยู่เอง แล้วจะเอาแรงที่ไหนไปช่วยงานสุขภาพ? คำถามนั้นถูกตั้งขึ้นมาเพื่อท้าทาย ก่อนที่จะถูกพลิกคว่ำด้วยคำตอบที่ฉลาดกว่า
บทความนี้ของ อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ตีพิมพ์ใน พ.ศ. 2549 ในหนังสือ “สื่อพื้นบ้าน ขานรับงานสุขภาพ” ซึ่งเป็นผลงานของโครงการสื่อพื้นบ้านสื่อสารสุข (สพส.) ภายใต้การสนับสนุนของ สสส. ขณะนั้น อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เพิ่งผ่านประสบการณ์ตรงจากโครงการกว่า 30 ชุดทั่วประเทศ และนำความรู้นั้นมาสังเคราะห์เป็นกรอบคิดใหม่ว่า สื่อพื้นบ้านไม่ใช่แค่ความบันเทิง แต่คือระบบดูแลสุขภาพที่ถูกลบเหลี่ยมจนมองไม่เห็น
เปรียบเหมือนร่างกายที่อ่อนแอ อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เสนอว่าวิธีฟื้นฟูไม่ใช่การพักผ่อน หากต้อง “ออกกำลังกาย” กล่าวคือยิ่งสื่อพื้นบ้านลงมือทำหน้าที่ดูแลสุขภาวะของคนและชุมชน ตัวมันเองก็จะแข็งแกร่งขึ้นตามไป
*”สื่อพื้นบ้านนี้เป็นของดีของวิเศษอย่างหนึ่งที่จะสามารถนำมาดลบันดาลให้งาน ‘สร้างนำซ่อม’ เกิดดอกผลเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาได้”* (พ.ศ. 2549)
งานชิ้นนี้ขยายคำนิยาม “สุขภาพ” ออกเป็น 5 มิติ ตั้งแต่การไม่มีโรค ความแข็งแรง ความสามารถทำบทบาทหน้าที่ ดุลยภาพองค์ประกอบ และความสัมพันธ์ทางสังคมที่ดี แล้วสาธิตให้เห็นว่าสื่อพื้นบ้านทุกรูปแบบ ตั้งแต่การตีกลองสะบัดชัย พิธีสู่ขวัญ การสวดสรภัญญะ ไปจนถึงของเล่นปู่ย่า ล้วนตอบโจทย์สุขภาวะทั้ง 4 ด้านได้ รวมถึงเป็น “ยาใจ” ที่การแพทย์แผนใหม่ไม่มีสูตร
หากเคยสงสัยว่าทำไมชาวบ้านที่ร่ายรำพิธีกรรมตลอดคืนถึงดูมีพลังกว่าหมอหน้าอ่อนในโรงพยาบาล บทความนี้มีคำตอบ
