ก่อนที่นิเทศศาสตร์จะเป็นวิชา ก่อนที่ทฤษฎีการสื่อสารจะมีชื่อเรียก — มีปรัชญาอยู่ก่อนแล้ว เหมือนรากที่ซ่อนอยู่ใต้ดินก่อนต้นไม้จะโผล่พ้นผิวดิน
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนหน่วยที่ 1 “ปรัชญานิเทศศาสตร์” สำหรับประมวลสาระชุดวิชาปรัชญานิเทศศาสตร์และทฤษฎีการสื่อสาร ของมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2 ปี 2557 เนื้อหาทำหน้าที่เป็นประตูบานแรกที่เปิดให้ผู้เรียนเดินทางย้อนกลับไปหาต้นธารทางความคิดของศาสตร์การสื่อสาร
เนื้อหาแบ่งเป็นสามตอน ตอนแรกอธิบายความหมายของปรัชญาในแง่มุมที่หลากหลาย ทั้งในชีวิตประจำวันและในเชิงวิชาการ พร้อมสาขาย่อยสำคัญสามสาขา ได้แก่ ญาณวิทยา ภววิทยา และคุณวิทยา ตอนที่สองพาผู้อ่านเดินทางผ่านพัฒนาการปรัชญาตะวันตก ตั้งแต่กรีกโบราณ (โสกราติส เพลโต อริสโตเติล) จนถึงยุคสมัยใหม่ และตอนสุดท้ายนำเสนอหกสำนักปรัชญาที่มีอิทธิพลโดยตรงต่อทฤษฎีนิเทศศาสตร์ร่วมสมัย ครอบคลุมปฏิฐานนิยม การตีความ นิเสธนิยม ประกอบสร้างนิยม ปฏิบัตินิยม และปรัชญายุคหลังสมัยใหม่
*”หากเราต้องการแสวงหาความรู้ในสาขาวิชาต่างๆ เช่น ทฤษฎีการสื่อสาร ในระดับที่ลุ่มลึกและยาวไกลไปจนถึงบรรพบุรุษหรือรากเหง้าทางความคิดแล้ว เราก็คงหลีกเลี่ยงไม่พ้นที่จะต้องสาวไปหามิติด้านปรัชญาของสาขาความรู้ด้านนิเทศศาสตร์นั้น”* — กาญจนา แก้วเทพ, 2557
สิ่งที่ทำให้หน่วยนี้น่าอ่านเป็นพิเศษคือวิธีที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ยึดโยงปรัชญาเชิงนามธรรมเข้ากับชีวิตจริง ตั้งแต่เพลง “ก้อนหินก้อนนั้น” ที่ซ่อนปรัชญาชีวิตไว้ในเนื้อร้อง ไปจนถึงภาษิตไทยที่สะท้อนมุมมองต่อการสื่อสาร ถ้าคุณเรียนนิเทศศาสตร์มาโดยไม่เคยถามว่า “ความรู้ที่เราเรียนมันมาจากไหน” — ที่นี่คือคำตอบ
