คุณเคยเป็นแฟนอะไรสักอย่างไหม — ดารา นักฟุตบอล วงดนตรี หรือรายการโทรทัศน์? และเคยสงสัยบ้างไหมว่า “การเป็นแฟน” นั้นมันคืออะไรกันแน่?
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนงานชิ้นนี้ขึ้นภายใต้โครงการเมธีวิจัยอาวุโส “กระบวนทัศน์ใหม่ของสื่อสารไทยศึกษา” ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ระหว่างปี พ.ศ. 2552–2555 และตีพิมพ์ในปี พ.ศ. 2555 งานชิ้นนี้นับเป็นการนำ “แฟนศึกษา” (Fan Studies) เข้ามาในแวดวงวิชาการนิเทศศาสตร์ไทยอย่างจริงจัง ด้วยความยาว 153 หน้า ครอบคลุมตั้งแต่นิรุกติศาสตร์ของคำว่า “fan” ยันการแบ่งประเภทแฟนและแนวทางการศึกษาร่วมสมัย
*”ผู้เขียนเติบโตมาในช่วงสื่อวิทยุกำลังเป็นยุคทอง…ผู้เขียนจึงเริ่มต้นประวัติศาสตร์หน้าแรกของชีวิตความเป็นแฟนด้วยการเป็น ‘แฟนเพลงของสุรพล สมบัติเจริญ’ ในระดับที่ร้องเพลงของสุรพลได้ทุกเพลง”* (พ.ศ. 2555)
สิ่งที่ทำให้งานชิ้นนี้แตกต่างออกไปคือท่าทีของผู้เขียน อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ไม่ได้ยืนอยู่ฝั่งตรงข้ามกับแฟน แต่เปิดเผยประวัติ “การเป็นแฟน” ของตัวเองก่อน แล้วจึงพาผู้อ่านสำรวจภูมิทัศน์ทางทฤษฎีที่กว้างขวาง ตั้งแต่ Jenkins, Fiske ไปจนถึงงานวิจัยไทย ด้วยน้ำเสียงที่ไม่ตัดสิน
หากคุณสงสัยว่าทำไมปรากฏการณ์แฟนคลับถึงเป็นเรื่องที่นักวิชาการควรจริงจัง หรืออยากเข้าใจว่าโลกของ “ผู้รับสาร” นั้นซับซ้อนกว่าที่เราคิดไว้แค่ไหน งานของอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ชิ้นนี้ชวนคุณเข้าไปนั่งในฐานะทั้งนักวิชาการและตัวแฟนเองพร้อมกัน
