ก่อนที่จะเข้าใจสื่อได้จริง เราต้องรู้ก่อนว่ามีแนวทางในการมองสื่ออยู่กี่แบบ และแต่ละแบบบอกเราว่าอะไร?
เอกสารการสอนชิ้นนี้จัดทำโดยอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ สำหรับวิชาแนวทางการศึกษาและทฤษฎีสื่อสารมวลชน (Theories and Approaches of Mass Communication) คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2532 ซึ่งเป็นช่วงที่การเรียนการสอนนิเทศศาสตร์ไทยกำลังพัฒนาฐานวิชาการให้เป็นระบบ เอกสารชุดนี้จึงทำหน้าที่เป็นหนึ่งในหลักฐานของการวางรากฐานทางทฤษฎีสื่อสารในประเทศไทย
โครงสร้างของเอกสารแบ่งออกเป็น 3 ส่วนหลัก ส่วนแรกว่าด้วยแนวคิดเบื้องต้นเกี่ยวกับทฤษฎีและการสื่อสารมวลชน ส่วนที่สองเป็นภาพรวมของทฤษฎีสื่อสารมวลชนที่ครอบคลุม 7 กลุ่มทฤษฎี ตั้งแต่ทฤษฎีสังคมมวลชน ทฤษฎีเชิงเศรษฐศาสตร์การเมือง ทฤษฎีโครงสร้างและหน้าที่นิยม ไปจนถึงทฤษฎีผู้รับสารและผลกระทบ และส่วนที่สามเจาะลึกการวิเคราะห์เนื้อแปรที่มีอยู่ในแบบจำลองกระบวนการสื่อสาร โดยแยกวิเคราะห์ที่ผู้ส่ง เนื้อหา ผู้รับ และผลกระทบ
คุณค่าของเอกสารชิ้นนี้อยู่ที่การเป็นบันทึกแนวคิดที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เลือกใช้ในการสอนนักศึกษานิเทศศาสตร์รุ่นแรกๆ ซึ่งสะท้อนให้เห็นทั้งขอบเขตของสาขาวิชาในยุคนั้น และวิธีที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ จัดระบบความรู้เพื่อการถ่ายทอด
สำหรับนักศึกษาหรือผู้สนใจประวัติวิชาการนิเทศศาสตร์ไทย เอกสารชิ้นนี้ไม่ใช่แค่ตำราเก่า แต่เป็นหลักฐานว่าเมื่อ 4 ทศวรรษที่แล้ว เราเริ่มสร้างภาษากลางในการพูดถึงสื่อกันอย่างไร
