ลองนึกถึงคนที่ทำงานอยู่ในชนบท รู้ดีว่าชุมชนต้องการอะไร แต่ไม่รู้ว่าจะ “สื่อสาร” เรื่องนั้นอย่างไรให้เกิดผล เอกสารชิ้นนี้เขียนขึ้นสำหรับคนคนนั้น
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนแบบเรียนเบื้องต้นชิ้นนี้ขึ้นจากงานวิจัยชุดโครงการ “การสื่อสารเพื่อชุมชน” ที่ได้รับทุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ระหว่างปี พ.ศ. 2544–2548 โดยมีเป้าหมายชัดเจนคือนำความรู้ด้านการสื่อสารออกจากตำราในรั้วมหาวิทยาลัย ไปให้ถึงมือผู้ปฏิบัติงานพัฒนาท้องถิ่นที่ต้องการใช้มันจริงๆ
*”ผู้เขียนกำลังจะบรรทุกพา ‘ความรู้ด้านการสื่อสาร’ ออกจากโลกแห่งตำรามาส่งถึงมือผู้ที่กำลังต้องใช้การสื่อสารเพื่อทำงานพัฒนาท้องถิ่นให้ถึงปลายทางให้ได้”* (พ.ศ. 2549)
เนื้อหาครอบคลุมตั้งแต่ความสำคัญของการสื่อสาร องค์ประกอบพื้นฐาน ประเภทและระดับของการสื่อสาร แบบจำลองต่างๆ ไปจนถึงหลักการสำคัญที่สุดคือ “การสื่อสารแบบมีส่วนร่วม” ซึ่งอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ยืนยันว่าเป็น “กระบวนการ” ไม่ใช่ “ผลลัพธ์” ตัวอย่างที่ใช้ล้วนมาจากงานวิจัยจริง ไม่ว่าจะเป็นบทเรียนจากภัยสึนามิ ขยะโคราช หรือคลองอู่ตะเภา จ.สงขลา
สิ่งที่ทำให้งานชิ้นนี้โดดเด่นคือโทนการเขียนที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ตั้งใจเลือกใช้ รูปแบบที่เข้าใจง่ายพอจะ “ขบเคี้ยว” ได้ แต่มีเนื้อหาทางวิชาการที่แน่นพอจะนำไปใช้งานได้จริง สำหรับนักพัฒนาชุมชน ผู้ทำงานภาคสนาม หรือผู้บริหารท้องถิ่นที่ต้องการเข้าใจว่าการสื่อสารมีบทบาทอย่างไรในงานพัฒนา งานชิ้นนี้คือจุดเริ่มต้นที่เหมาะสมที่สุด
