ถ้าเคยรู้สึกอยากหนีทุกครั้งที่ได้ยินคำว่า “การประเมินผล” — งานชิ้นนี้เขียนมาสำหรับคุณโดยตรง
บทความนี้ถอดความจากการประชุมเชิงปฏิบัติการ “แนวทางการประเมินผลโครงการสื่อพื้นบ้านสื่อสารสุข” ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2547 ณ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ประมวลบทเรียนจากวิทยากรสองท่าน แล้วเรียบเรียงเป็นคู่มือสำหรับผู้ทำโครงการสื่อพื้นบ้านสื่อสารสุข (สพส.) ที่ต้องเผชิญหน้ากับการประเมินผลอยู่เป็นประจำ
สิ่งที่โดดเด่นในงานชิ้นนี้คือการยอมรับตั้งแต่ต้นว่า “การประเมินผลนั้นเป็นความทุกข์ชนิดหนึ่งของคนทำโครงการ” และแทนที่จะข้ามผ่านความรู้สึกนั้นไป อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ กลับใช้มันเป็นจุดเริ่มต้น สำรวจว่าทำไมการประเมินถึงสร้างความวิตกกังวล ก่อนจะค่อยๆ ปรับมุมมองด้วยสองทฤษฎีที่เข้าใจง่าย: “ดาบสองคม” และ “หวานเป็นลม ขมเป็นยา”
*”ผู้เขียนไม่ได้คาดหวังว่าเอกสารเพียงไม่กี่สิบหน้านี้จะช่วยดลบันดาลให้ผู้อ่านแปลงร่างเป็นผู้เชี่ยวชาญการประเมินผลไปได้ในพริบตา เพียงแต่คาดหมายว่าจะช่วยให้ผู้ทำโครงการที่ต้องเผชิญหน้ากับการประเมินผลแบบระยะเผาขนสามารถที่จะเอาตัวรอดได้เท่านั้น”* (พ.ศ. 2549)
ความตรงไปตรงมาแบบนี้เป็นเสน่ห์ของงาน — ไม่สอนเกินจริง ไม่สัญญาเกินความจริง บทความแบ่งออกเป็นสามจังหวะ: เลือกกล่องการประเมิน กำหนดประเด็นและผู้เกี่ยวข้อง แล้วเลือกเครื่องมือ โดยใช้ตัวอย่างจากการทำงานจริงของ สพส. ตลอด
สำหรับผู้ที่กำลังทำโครงการพัฒนาและถึงเวลาต้องประเมิน ลองถามตัวเองว่า: ที่ผ่านมาเราประเมินเพื่อใคร — เพื่อแหล่งทุน หรือเพื่อรู้ว่างานเราเดินถูกทางหรือเปล่า?
