หลังจากทำงานวิจัยร่วมกับนักวิจัยเกือบ 70 คน ใน 20 กว่าโครงการ เป็นเวลา 3 ปี สิ่งที่คุณจะเรียนรู้ได้มากที่สุดคืออะไร?
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนเอกสารชิ้นนี้เพื่อประกอบการประชุมวิชาการโครงการเมธีวิจัยอาวุโสปีที่ 3/2552 “บทเรียนดีๆ ใน 3 ปีที่ได้รับ: การสื่อสารเพื่อชุมชน” จัดขึ้นที่มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช วันที่ 12 กรกฎาคม พ.ศ. 2552 ซึ่งเป็นบทสรุปขององค์ความรู้ตลอด 3 ปีของโครงการเมธีวิจัยอาวุโส “การสังเคราะห์องค์ความรู้เรื่องการใช้และการเสริมความเข้มแข็งแก่การสื่อสารเพื่อการพัฒนาชุมชน” ที่ได้รับการสนับสนุนจากสกว.
*”การวิจัยนั้นเปรียบเสมือนการเดินทางเข้าสู่ถ้ำมืดแห่งปัญหา ถึงแม้เราจะลืมตาดูหรือเปิดหูฟังใช้ปากถาม แต่หากเราขาด ‘ไฟฉายส่อง’ แล้ว เราก็อาจจะเกิดอาการ ‘แม้ดูก็ไม่เห็น แม้ฟังก็ไม่ได้ยิน'”* (พ.ศ. 2552)
บทเรียนสำคัญที่อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ คัดสรรมานำเสนอครอบคลุม 3 ประเด็นหลัก ได้แก่ ไตรลักษณ์ของทฤษฎีการสื่อสารเพื่อชุมชน บทบาทหน้าที่อันหลากหลายของการสื่อสารที่ขยายออกไปไกลกว่าสื่อมวลชนแบบเดิม และความสัมพันธ์ระหว่างทุนชุมชนกับความสามารถในการพึ่งตนเองของชุมชน ทั้งหมดถ่ายทอดในน้ำเสียงของนักวิจัยที่พูดถึงสิ่งที่ตัวเองเรียนรู้จากภาคสนามจริงๆ มากกว่าการสรุปทฤษฎีในหอคอยงาช้าง
สำหรับผู้ที่ทำงานกับชุมชน นักพัฒนา หรือนักวิจัยสื่อสารที่อยากเข้าใจว่าความรู้จากงานวิจัยจำนวนมากสามารถกลั่นออกมาเป็นหลักการปฏิบัติได้อย่างไร งานชิ้นนี้ถ่ายทอดประสบการณ์ที่ไม่มีในตำราไว้อย่างตรงไปตรงมา
