เมื่อเกษตรกรต้องตัดสินใจว่าจะลองใช้พันธุ์ข้าวใหม่หรือไม่ สิ่งที่มีน้ำหนักมากกว่าโฆษณาจากภาครัฐคืออะไร?
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนหน่วยที่ 12 ของชุดวิชา “การสื่อสารเพื่อการส่งเสริมและพัฒนาการเกษตร” สำหรับมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช ฉบับปรับแก้วันที่ 30 พฤศจิกายน พ.ศ. 2557 หน่วยนี้ต่อยอดจากทฤษฎีการแพร่กระจายนวัตกรรมของ Everett Rogers ที่ค้นพบในทศวรรษ 1960-1970 ว่าในการตัดสินใจยอมรับนวัตกรรมใหม่ของเกษตรกรอเมริกัน “เครือข่ายและเครือข่ายการสื่อสารของเกษตรกร” มีบทบาทสำคัญยิ่งกว่าสื่อมวลชน
เนื้อหาแบ่งเป็น 3 ตอน ว่าด้วยแนวคิดเกี่ยวกับเครือข่ายและเครือข่ายการสื่อสาร บทบาทของเครือข่ายในงานส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรทั้งแบบยังชีพ เชิงธุรกิจ และแบบยั่งยืน และแนวทางการจัดการและพัฒนาเครือข่าย ตลอดทั้งหน่วยอาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เน้นให้เห็นว่าเครือข่ายมิใช่เพียงโครงสร้าง แต่คือรูปแบบความสัมพันธ์ที่มีลักษณะ “แนวระนาบ” ซึ่งแตกต่างอย่างสิ้นเชิงจากความสัมพันธ์แบบข้ารัฐการที่เป็นแนวดิ่ง
คุณค่าของหน่วยนี้อยู่ที่การช่วยให้เจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตรและนักพัฒนาเข้าใจว่าการทำงานกับชุมชนเกษตรนั้น ไม่ใช่การส่งสารจากศูนย์กลางออกไปสู่ปลายทาง แต่คือการเข้าใจและเสริมสร้างระบบการสื่อสารที่ชุมชนสร้างขึ้นมาเอง
สำหรับผู้ที่ทำงานกับเครือข่ายเกษตรกร ชุมชนชนบท หรือสนใจศึกษาการสื่อสารในระบบเกษตรทางเลือก หน่วยนี้เสนอทั้งกรอบทฤษฎีและกรณีศึกษาจากภาคปฏิบัติที่ถอดรหัสมาจากงานวิจัยจริง
