ความหมายอยู่ที่ไหน — ในคำที่เขียน ในใจของคนเขียน หรือในหัวของคนอ่าน?
อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ เขียนหน่วยที่ 7 ชื่อ “ทฤษฎีว่าด้วยเนื้อหา/สารและความหมาย” ให้แก่ประมวลสาระชุดวิชาปรัชญานิเทศศาสตร์และทฤษฎีการสื่อสาร ของมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช ตีพิมพ์ปี พ.ศ. 2548 เอกสารในโฟลเดอร์นี้เป็นฉบับทบทวนเนื้อหาของหน่วยเดิม มีร่างลงวันที่ 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2557 สะท้อนให้เห็นว่าแม้ตำราชุดนี้จะออกมานานแล้ว อาจารย์กาญจนา แก้วเทพ ก็ยังคงปรับปรุงและทบทวนเนื้อหาให้ทันสมัยอยู่เสมอ
เนื้อหาครอบคลุมพัฒนาการของการศึกษาเรื่องความหมายตั้งแต่ยุควาทนิเทศจนถึงยุคปัจจุบัน รวมถึงทฤษฎีสำคัญหลายชุด ทั้งทฤษฎีภาพสะท้อน ทฤษฎีการตีความของออสกู้ด ทฤษฎีสัญวิทยาของโซซูร์และเพียร์ส รวมถึงแนวคิดของสจ๊วต ฮอลล์เรื่องการเข้ารหัสและถอดรหัสสาร ซึ่งถือเป็นหนึ่งในเครื่องมือที่สำคัญที่สุดในการวิเคราะห์สื่อยุคใหม่
สิ่งที่โดดเด่นในงานชิ้นนี้คือการชี้ให้เห็นว่า “ความหลากหลายของคำว่าความหมาย” เองก็ยังเป็นปัญหาทางทฤษฎีที่ยังไม่มีข้อยุติ ไม่ว่าจะเป็นการถกเถียงว่า content กับ message ต่างกันอย่างไร หรือ text กับ meaning แยกจากกันได้จริงหรือไม่
สำหรับนักศึกษาที่กำลังเขียนวิทยานิพนธ์เกี่ยวกับการวิเคราะห์เนื้อหาสื่อ หรือนักวิจัยที่ต้องการเข้าใจรากทางทฤษฎีก่อนลงมือวิเคราะห์ข้อมูล — ฉบับทบทวนนี้คือจุดเริ่มต้นที่จะช่วยให้เห็นภาพรวมได้ชัดขึ้น
